Η Κυριακή της Απόκρεω, γνωστή και ως Κυριακή της Τελικής Κρίσεως, κατέχει κεντρική θέση στην πνευματική πορεία του Τριωδίου. Η Εκκλησία, καθώς πλησιάζει στην είσοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, στρέφει το βλέμμα του πιστού όχι απλώς στο τέλος του χρόνου, αλλά στο τέλος της ανθρώπινης ζωής, εκεί όπου αποκαλύπτεται η αλήθεια της ύπαρξης του καθενός. Δεν πρόκειται για μια ημέρα φόβου και απειλής, αλλά για μια σοβαρή και ειλικρινή πρόσκληση αυτοελέγχου και ευθύνης.
Το ευαγγελικό ανάγνωσμα της ημέρας (Ματθ. 25, 31–46) παρουσιάζει τον Χριστό ως Κριτή του κόσμου. Ωστόσο, η εικόνα της Κρίσεως που αποκαλύπτεται δεν έχει νομικό ή τιμωρητικό χαρακτήρα, αλλά βαθιά προσωπικό και σχεσιακό. Το κριτήριο της κρίσεως δεν είναι οι τυπικές θρησκευτικές πράξεις, αλλά η έμπρακτη αγάπη: η στάση του ανθρώπου απέναντι στον πεινασμένο, τον διψασμένο, τον ξένο, τον γυμνό, τον ασθενή και τον φυλακισμένο.
Η έκπληξη τόσο των δικαίων όσο και των αδίκων –«πότε σε είδαμε;»– φανερώνει ότι η αγάπη δεν ασκείται ως υπολογισμός ανταμοιβής. Εκείνος που αγαπά αληθινά δεν ενεργεί για να κερδίσει τη βασιλεία, αλλά επειδή η αγάπη έχει γίνει τρόπος ύπαρξης. Αντίστοιχα, η απουσία αγάπης δεν είναι απλώς παράλειψη έργων, αλλά ένδειξη εσωτερικής αποξένωσης από τον Θεό.
Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος τονίζει με αυστηρότητα και σαφήνεια:
«Οὐκ ἀρκεῖ τὸ μὴ ἀδικεῖν, ἀλλὰ δεῖ καὶ τὸ ἐλεεῖν».
Δεν αρκεί η αποφυγή του κακού, αλλά απαιτείται η ενεργός προσφορά αγάπης.
Η Κυριακή της Απόκρεω αποκαλύπτει ότι η αγάπη προς τον πλησίον δεν είναι συμπληρωματικό στοιχείο της πνευματικής ζωής, αλλά η ίδια η απόδειξη της σχέσης μας με τον Θεό. Ο Χριστός ταυτίζεται με τον «ελάχιστο αδελφό», και αυτή η ταύτιση μετατρέπει κάθε ανθρώπινη ανάγκη σε τόπο συνάντησης με τον Θεό. Η παράβλεψη του πόνου του άλλου ισοδυναμεί με άρνηση της παρουσίας του Χριστού.
Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής σημειώνει:
«Ὁ μὴ ἀγαπῶν τὸν πλησίον, οὐ δύναται γνῶναι τὸν Θεόν».
Η γνώση του Θεού δεν είναι θεωρητική, αλλά βιωματική και αποδεικνύεται μέσα στην αγάπη.
Ιδιαίτερη παιδαγωγική σημασία έχει το γεγονός ότι η Εκκλησία τοποθετεί την Κυριακή της Κρίσεως αμέσως πριν από την είσοδο στη νηστεία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Με τον τρόπο αυτό, αποκαθιστά τη σωστή ιεράρχηση των πνευματικών αξιών. Η νηστεία, η άσκηση και η λατρευτική συνέπεια δεν νοούνται χωρίς την αγάπη και τη φιλανθρωπία. Διαφορετικά, μετατρέπονται σε κενά σχήματα.
Η κατάλυση του κρέατος μετά την Κυριακή της Απόκρεω δεν αποτελεί απλώς μια διατροφική αλλαγή, αλλά ένα συμβολικό βήμα εγκράτειας που καλείται να συνοδευθεί από εγκράτεια εγωισμού και αδιαφορίας. Η αληθινή προετοιμασία για τη Σαρακοστή δεν αρχίζει στο τραπέζι, αλλά στην καρδιά.
Ο άγιος Εφραίμ ο Σύρος υπενθυμίζει:
«Εἰ νηστεύεις, δείξον μοι τὴν νηστείαν σου διὰ τῶν ἔργων».
Η εγκράτεια αποκτά νόημα μόνο όταν μεταφράζεται σε πράξη αγάπης.
Η Κυριακή της Απόκρεω δεν μας καλεί να φοβηθούμε την Κρίση, αλλά να την προετοιμάσουμε. Η τελική κρίση δεν θα είναι αυθαίρετη, αλλά αποκάλυψη αυτού που ήδη ζούμε. Όποιος έμαθε να βλέπει τον Χριστό στον πλησίον του, θα Τον αναγνωρίσει και τότε. Όποιος έζησε αδιάφορα, θα βρεθεί αντιμέτωπος με τη μοναξιά που ο ίδιος επέλεξε.
Το μήνυμα της ημέρας είναι ξεκάθαρο: η σωτηρία περνά μέσα από την αγάπη. Όχι μια αγάπη συναισθηματική ή αφηρημένη, αλλά συγκεκριμένη, θυσιαστική και καθημερινή. Αυτή είναι η οδός που οδηγεί στη Βασιλεία του Θεού.
Είθε η Κυριακή της Απόκρεω να μας αφυπνίσει πνευματικά και να μας διδάξει να ζούμε από τώρα την κρίση της αγάπης, ώστε η πορεία προς το Πάσχα να γίνει πορεία ελέους, ευθύνης και ελπίδας.
---
