Η Κυριακή της Τυρινής αποτελεί το κατώφλι της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και σφραγίζει την πορεία του Τριωδίου με ένα μήνυμα βαθιά υπαρξιακό: τη συγχώρηση. Την ημέρα αυτή η Εκκλησία μάς καλεί να εισέλθουμε στο στάδιο της νηστείας όχι με αυστηρότητα και εξωτερικό ζήλο, αλλά με καρδιά συμφιλιωμένη με τον Θεό και τους ανθρώπους. Χωρίς τη συγχώρηση, κάθε άσκηση καθίσταται άκαρπη και κάθε πνευματικός αγώνας αποστερείται του αληθινού του νοήματος.
Το ευαγγελικό ανάγνωσμα της ημέρας (Ματθ. 6, 14–21) θέτει τη συγχώρηση ως αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση της σχέσης μας με τον Θεό:
«ἐὰν γὰρ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος».
Η συγχώρηση δεν παρουσιάζεται ως ηθική αρετή επιλογής, αλλά ως ο τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος εισέρχεται στη λογική της Βασιλείας του Θεού. Όποιος δεν συγχωρεί, κλείνει ο ίδιος την πόρτα της χάριτος.
Η Κυριακή της Τυρινής συνδέεται επίσης με το γεγονός της εξορίας των Πρωτοπλάστων από τον Παράδεισο. Η μνήμη αυτή δεν έχει ιστορικό μόνο χαρακτήρα, αλλά βαθιά συμβολικό και υπαρξιακό. Ο άνθρωπος εκδιώκεται από τον Παράδεισο όχι επειδή ο Θεός παύει να τον αγαπά, αλλά επειδή ο ίδιος επιλέγει την αυτονομία αντί της κοινωνίας. Η ρήξη με τον Θεό γεννά τη ρήξη με τον συνάνθρωπο, και αυτή με τη σειρά της γεννά τον πόνο, τον κόπο και τον θάνατο.
Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος επισημαίνει:
«Τὸ μὴ συγχωρεῖν ἐστὶ δεύτερη πτῶσις».
Η άρνηση της συγχώρησης επαναλαμβάνει την πτώση και παρατείνει την εξορία του ανθρώπου από την κοινωνία της αγάπης.
Η Εκκλησία, θέτοντας τη συγχώρηση στην είσοδο της Σαρακοστής, μας αποκαλύπτει το βαθύτερο νόημα της νηστείας. Η νηστεία δεν είναι απλώς αποχή από τροφές, αλλά άσκηση ελευθερίας από το εγώ. Είναι πρόσκληση αποκατάστασης της χαμένης κοινωνίας. Όταν ο άνθρωπος συγχωρεί, αποκαθίσταται η σχέση· όταν νηστεύει σωστά, θεραπεύεται η επιθυμία.
Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος διδάσκει:
«Οὐδὲν οὕτως ἡμᾶς Θεῷ ὁμοιοῖ ὡς τὸ συγχωρεῖν».
Η συγχώρηση είναι η κατεξοχήν θεομίμητη πράξη, διότι αποκαλύπτει τον τρόπο υπάρξεως του ίδιου του Θεού.
Ιδιαίτερη θέση στη θεολογία της Κυριακής της Τυρινής κατέχει και η αναφορά στη νηστεία «ἐν κρυπτῷ». Ο Χριστός αποδοκιμάζει τη νηστεία που γίνεται για επίδειξη και επιδοκιμάζει την άσκηση που συνοδεύεται από ταπείνωση και χαρά. Η νηστεία δεν είναι χρόνος σκοτεινός και βαρύς, αλλά πορεία φωτός και ελευθερίας, όταν γίνεται με σωστό φρόνημα.
Η αποχή από τα γαλακτοκομικά προϊόντα μετά την Κυριακή της Τυρινής σηματοδοτεί την πλήρη είσοδο στη Σαρακοστή. Ωστόσο, η Εκκλησία υπενθυμίζει ότι μεγαλύτερη αξία έχει η αποχή από την κακία, την κατάκριση και την αδιαλλαξία. Όπως ψάλλει ο υμνογράφος: «Νηστεύσωμεν νηστείαν δεκτήν».
Ο άγιος Εφραίμ ο Σύρος συνοψίζει το πνεύμα της ημέρας λέγοντας:
«Ὅπου συγχώρησις, ἐκεῖ καὶ ἀνάπαυσις ψυχῆς».
Η συγχώρηση δεν ελαφρύνει μόνο τον άλλον, αλλά κυρίως εκείνον που συγχωρεί.
Η Κυριακή της Τυρινής μάς καλεί να κάνουμε το πρώτο και πιο δύσκολο βήμα του πνευματικού αγώνα: να ζητήσουμε και να προσφέρουμε συγχώρηση. Έτσι, η είσοδος στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή δεν θα είναι τυπική, αλλά υπαρξιακή· όχι φορτίο, αλλά ευλογία.
Είθε η συγχώρηση να γίνει το θεμέλιο της νηστείας μας και η νηστεία να γίνει ο δρόμος της επιστροφής μας στον χαμένο Παράδεισο.
---
