Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, η μεγάλη αυτή ασκητική μορφή της Εκκλησίας μας, παραμένει έως σήμερα φωτεινός οδηγός της πνευματικής ζωής. Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος έζησε κατά τον 6ο–7ο αιώνα και συνδέθηκε ιδιαίτερα με τη Μονή του Όρος Σινά, όπου και ανέλαβε την ηγουμενία. Εκεί, μέσα στη σιωπή της ερήμου, συνέγραψε το περίφημο έργο του, την Κλίμαξ, ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά συγγράμματα της Ορθόδοξης Παράδοσης.
Η «Κλίμαξ» δεν είναι απλώς ένα βιβλίο ηθικών διδαχών· είναι ένας χάρτης πορείας προς τη θέωση. Ο Άγιος παρουσιάζει την πνευματική ζωή ως μια κλίμακα τριάντα βαθμίδων, που οδηγούν από τη γη στον ουρανό, από την κάθαρση των παθών στη θέα του Θεού. Δεν πρόκειται για μια θεωρητική ανάλυση, αλλά για καρπό εμπειρίας, αγώνα και δακρύων. Η κλίμακα αυτή θυμίζει την οπτασία του Ιακώβ· είναι η κλίμακα της καρδιάς, όπου ο άνθρωπος ανεβαίνει όχι με τα πόδια, αλλά με την ταπείνωση.
Κεντρικός άξονας της διδασκαλίας του Αγίου Ιωάννη είναι η μετάνοια. Χωρίς μετάνοια δεν υπάρχει αρχή πνευματικής ζωής. Μετάνοια σημαίνει αλλαγή νοός, αλλαγή πορείας, επιστροφή στο πατρικό σπίτι. Ο άνθρωπος που μετανοεί δεν απελπίζεται για τα σφάλματά του, αλλά τα μετατρέπει σε σκαλοπάτια ανόδου. Ο Άγιος τονίζει ότι ακόμη και η πτώση μπορεί να γίνει αφορμή ταπείνωσης και, τελικά, χάριτος.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει επίσης στην υπακοή και στη διάκριση. Η υπακοή θεραπεύει το εγώ, κόβει το ίδιον θέλημα και γεννά την ελευθερία της αγάπης. Η διάκριση, κατά τον Άγιο, είναι «φως εν σκότει»· είναι η ικανότητα να ξεχωρίζει κανείς το θέλημα του Θεού μέσα στις ποικίλες φωνές και λογισμούς. Χωρίς διάκριση, ακόμη και η αρετή μπορεί να μετατραπεί σε παγίδα υπερηφανείας.
Στην κορυφή της κλίμακος τοποθετεί την αγάπη. Η αγάπη είναι ο Θεός· και όποιος έφθασε στην αγάπη, έφθασε στον ίδιο τον Θεό. Δεν είναι τυχαίο ότι η Εκκλησία μας προβάλλει ιδιαίτερα τον Άγιο Ιωάννη την περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Η πορεία προς το Πάσχα είναι πορεία ανόδου, πορεία αγώνα, πορεία καθάρσεως, που οδηγεί στο φως της Αναστάσεως.
Το μήνυμα του Αγίου Ιωάννη της Κλίμακος δεν αφορά μόνο τους μοναχούς της ερήμου· αφορά κάθε πιστό που αγωνίζεται μέσα στον κόσμο. Η κλίμακα δεν στήνεται μόνο στο Σινά, αλλά μέσα στην καρδιά του καθενός μας. Κάθε ημέρα είναι μια νέα βαθμίδα· κάθε μικρή νίκη κατά του θυμού, της φιλαυτίας, της ακηδίας, είναι ένα βήμα προς τα επάνω.
Ας ζητήσουμε, λοιπόν, τις πρεσβείες του Αγίου Ιωάννη, ώστε να αποκτήσουμε πνεύμα ταπεινώσεως και διάκρισης. Και ας θυμόμαστε ότι η άνοδος δεν γίνεται με άλματα, αλλά με σταθερά και ταπεινά βήματα. Διότι στο τέλος της κλίμακος δεν βρίσκεται μια αφηρημένη τελειότητα, αλλά ο ίδιος ο Χριστός, που μας καλεί όλους σε κοινωνία ζωής και αγάπης.